Ψυχολογική Υποστήριξη Ασθενών με Χρόνιες Ασθένειες

Ψυχολογική Υποστήριξη Ασθενών με Χρόνιες Ασθένειες

Στις αρχές του αιώνα, η διάγνωση μιας βαριάς αρρώστιας ισοδυναμούσε με θανατική καταδίκη. Σήμερα, χάρη στην πρόοδο της ιατρικής επιστήμης και τεχνολογίας, το οξύ πρόβλημα υγείας μετατρέπεται σε χρόνιο, ενώ αυξάνονται καθημερινά και οι πιθανότητες ίασής του. Οι χρόνια ασθενείς πρέπει να μάθουν να αντιμετωπίζουν προβλήματα, όπως: ο πόνος, διάφορα δυσάρεστα συμπτώματα, σημαντική αδυναμία, αλλαγές και περιορισμούς στις καθημερινές δραστηριότητες, παρενέργειες της φαρμακευτικής αγωγής κ.α. Παράλληλα αντιμετωπίζουν νέους φόβους π.χ. για την εξέλιξη της ασθένειας, για την ίδια τη ζωή και το μέλλον. Τα άτομα με χρόνια ασθένεια αντιμετωπίζουν μια σειρά διακριτών και έντονων στρεσογόνων καταστάσεων, όπως: η διάγνωση, η θεραπεία, η υποτροπή κ.λπ., τα οποία μπορούν να καταβάλλουν ακόμα και ένα άτομο με αυξημένες δυνάμεις. Η προσαρμογή σε μια χρόνια ασθένεια είναι εξαιρετικά πολύπλοκη. Επηρεάζεται από όλους σχεδόν τους τομείς της ανθρώπινης λειτουργικότητας, αλλά και τους επηρεάζει σχεδόν όλους.

ΨΥΧΟΚΟΙΝΩΝΙΚΕΣ ΠΑΡΕΜΒΑΣΕΙΣ ΣΤΗ ΧΡΟΝΙΑ ΑΣΘΕΝΕΙΑ

Οι συνηθέστεροι τρόποι παρέμβασης για την ψυχολογική στήριξη των χρόνια ασθενών στηρίζονται στην πληροφόρηση, την αξιοποίηση της κοινωνικής υποστήριξης, στην εκμάθηση τεχνικών διαχείρισης του στρες, στη χρήση ειδικών παρεμβατικών και θεραπευτικών στρατηγικών και τεχνικών, στην οικογενειακή θεραπεία, καθώς και στην παρέμβαση στο προσωπικό υγείας και το ευρύτερο κοινωνικό πλαίσιο. Οι συνήθεις γενικοί στόχοι των προγραμμάτων ψυχοκοινωνικής παρέμβασης είναι η μείωση της δυσφορίας και των άλλων αρνητικών συναισθημάτων, η βελτίωση της ποιότητας ζωής και η ενίσχυση της χρήσης λειτουργικότερων στρατηγικών αντιμετώπισης του στρες.

Καίρια θέση στα προγράμματα παρέμβασης κατέχουν οι προσπάθειες για ενίσχυση της υλικής και συναισθηματικής κοινωνικής υποστήριξης που λαμβάνουν οι ασθενείς, καθώς και οι προσπάθειες για την ενίσχυση της χρήσης περισσότερο λειτουργικών και αποτελεσματικών στρατηγικών αντιμετώπισης του στρες. Οι τρόποι κινητοποίησης για μεγαλύτερη λήψη κοινωνικής υποστήριξης είναι συνήθως τρεις : (α) κινητοποίηση των μελών της οικογένειας και των οικείων για συμμετοχή στην όλη θεραπευτική διαδικασία,

(β) παρώθηση των ασθενών για συμμετοχή σε υποστηρικτικές ομάδες και

(γ) παραπομπή σε ατομική στήριξη για την υπέρβαση των προβλημάτων που οδηγούν σε κοινωνική απομόνωση, αν αυτό είναι αναγκαίο.

ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗ ΣΕ ΧΡΟΝΙΟΥΣ ΑΣΘΕΝΕΙΣ

Συμβουλευτική είναι: Ένα είδος βοηθητικής σχέσης µεταξύ συµβούλου και ανθρώπου. H/ο σύµβουλος επικοινωνεί θεραπευτικά µε τον ασθενή προσφέροντας κατανόηση, σεβασµό και υποστήριξη, θέτει σειρά παρατηρήσεων, εισηγήσεων, ιδεών, προκειµένου ο άνθρωπος να ενισχύσει την αυτοεικόνα του, αυτογνωσία, αυτοπεποίθηση, κρίση και να γνωρίσει απωθημένες σκέψεις ή συναισθήματα. Bοηθά τον άνθρωπο να βελτιώσει την προσωπική του κατάσταση, να ανακουφιστεί από τη λύπη και τη στενοχώρια, να αντιµετωπίσει θετικά κρίσιµες καταστάσεις όπως πένθος, σοβαρή ασθένεια, αναπηρία, απώλεια, κατάθλιψη, προβλήµατα στην οικογένεια, το επάγγελµα, το γάµο, τις σπουδές. Η Συµβουλευτική δεν ασχολείται µε ψυχικά ασθενείς όπως η κλινική ψυχολογία αλλά µε ψυχικά υγιείς ανθρώπους.

Στη Συµβουλευτική δεν δίνουµε συµβουλές αλλά ακούµε, συζητούµε, προτείνουµε ιδέες, παρέχουµε πληροφορίες και καθοδήγηση, προσφέρουµε τον εαυτό µας για στήριξη.

Τα προσόντα του ατόµου που εξασκεί Συµβουλευτική:

  • Να είναι σοβαρό, υπεύθυνο και άτοµο που να εµπνέει εµπιστοσύνη και σεβασµό
  • Να δέχεται τον άνθρωπο όπως είναι µε τη διαφορετικότητα του
  • Να µην κάνει διακρίσεις
  • Να µη υποβάλλει στον άνθρωπο τι να κάνει στη ζωή του
  • Να έχει υποµονή και ικανότητες κατανόησης και συµπόνιας
  • Να είναι εχέµυθος
  • Να γνωρίζει βασικές τουλάχιστο γνώσεις Συµβουλευτικής Ψυχολογίας

 

ΣΤΡΕΣ ΚΑΙ ΚΡΙΣΗ

Μια ψυχολογική κρίση συμβαίνει όταν ένα στρεσογόνο γεγονός ζωής διαταράσσει την ικανότητα του ατόμου να ανταπεξέλθει ικανοποιητικά. Συχνά, τα θύματα τέτοιων τραυματικών γεγονότων βιώνουν αίσθηση αδυναμίας του βασικού ελέγχου του περιβάλλοντός τους, της διατήρησης δεσμών με άλλους ανθρώπους και δυσκολία προγραμματισμού και προσδιορισμού στόχων για το μέλλον. Επίσης, μπορεί να παρουσιάζουν ψυχοσωματικά συμπτώματα που είναι άμεσα συνδεδεμένα με το υπερβολικό στρες που βιώνουν (υπερδιέγερση, απώλεια όρεξης, ύπνου, στηθαγχικό άλγος, ταχυκαρδίες, γαστρεντερικά προβλήματα κ.α.), ξαφνική αναβίωση του τραυματικού γεγονότος και τάσεις απόσυρσης από τις καθημερινές δραστηριότητες. Εάν δεν γίνει έγκαιρη αντιμετώπιση η επίδραση των τραυματικών γεγονότων μπορεί να είναι βαθιά και μακροχρόνια.

 Παρέμβαση στην Κρίση: Βασικές αρχές

  • Παρεμβαίνουμε άμεσα: Εξ ορισμού οι κρίσεις είναι συναισθηματικά επικίνδυνες καταστάσεις που βάζουν τα θύματα σε υψηλό κίνδυνο για δυσπροσαρμοστικές τακτικές αντιμετώπισης ή ακινητοποίηση. Η επί τόπου παρουσία του προσωπικού επείγουσας ψυχικής υγείας, όσο το δυνατόν πιο σύντομα, είναι ιδιαίτερα σημαντική.
  • Σταθεροποιούμε: Ένας βασικός και άμεσος στόχος είναι η σταθεροποίηση των θυμάτων ή τηςκοινότητας-θύματος με την ενεργό κινητοποίηση πόρων και υποστηρικτικών δικτύων. Αυτού του είδους η κινητοποίηση παρέχει στα θύματα τα απαραίτητα εργαλεία ώστε να αρχίσουν να λειτουργούν αυτόνομα.
  • Διευκολύνουμε την κατανόηση: Ένα άλλο σημαντικό βήμα για την αποκατάσταση του προηγούμενου τηςκρίσης επιπέδου λειτουργικότητας των θυμάτων είναι να διευκολύνουμε τηνκατανόησή τους σχετικά με ότι έχει συμβεί. Αυτό επιτυγχάνεταισυλλέγοντας τα γεγονότα σχετικά με το τι συνέβη, ακούγοντας τα θύματα να διηγούνται την εμπειρία τους, ενθαρρύνοντας την έκφραση δύσκολωνσυναισθημάτων, και βοηθώντας τους να κατανοήσουν την επίδραση τουκρίσιμου γεγονότος.
  • Εστιάζουμε στην επίλυση του προβλήματος (Problem-Solving): Η ενεργητική υποστήριξη των θυμάτων ώστε να χρησιμοποιήσουν τους διαθέσιμους πόρους και να ανακτήσουν τον έλεγχο, αποτελεί μιασημαντική στρατηγική του προσωπικού επείγουσας ψυχικής υγείας.Βοηθώντας το θύμα στην επίλυση των προβλημάτων, μέσα στα πλαίσια εναλλακτικών που το ίδιο αισθάνεται ότι είναι εφικτές, ενισχύεται η αυτόνομη λειτουργία του.
  • Ενθαρρύνουμε την αυτονομία: Παρόμοιας σπουδαιότητας με την έμφαση στην επίλυση προβλημάτων αποτελεί και η έμφαση στην αποκατάσταση της εμπιστοσύνης των θυμάτων στον εαυτό τους, ως ένα πρόσθετο μέσο για την αποκατάσταση της αυτόνομης λειτουργίας τους και την αντιμετώπιση των συνεπειών του τραυματικού γεγονότος. Τα θύματα θα πρέπει να υποστηριχθούν στο να αντιμετωπίζουν τα άμεσα προβλήματα, να αναπτύσσουν πρακτικές στρατηγικές για την επίλυσή τους και να εφαρμόζουν αυτές τις στρατηγικές για να αποκαταστήσουν μια πιο φυσιολογική ισορροπία.

 

Οι παράγοντες του στρες μπορούν να χωριστούν σε 3 κατηγορίες.

  1. Φυσικοί, δηλαδή να σχετίζονται με τη φυσική ακεραιότητα. Πχ ένας ταύρος ή ένα αυτοκίνητο έρχεται με μεγάλη ταχύτητα προς το μέρος μας.
  2. Ξαφνικοί παράγοντες που αφορούν ένα ξαφνικό ερέθισμα , πχ ένας κρότος (αποσβένονται εύκολα).
  3. Γνωστικοί παράγοντες που αναφέρονται σε κινδύνους ή απειλές του γνωστικού μηχανισμού, του Εγώ και σχετίζονται με οποιαδήποτε παγίδα κατασκευάζει ο γνωστικός μηχανισμός καθώς απειλείται η ομοιόσταση και η ισορροπία μεταξύ του πραγματικού και του φανταστικού εαυτού. Οι κίνδυνοι λοιπόν σήμερα δεν είναι φυσικοί και δεν απειλούν άμεσα τη ζωή μας αλλά συνήθως προέρχονται από μία λανθασμένη από εμάς ερμηνεία μιας κατάστασης που στην πραγματικότητα δεν απειλεί την ακεραιότητα μας ή κάποιας υπερβολικής εκτίμησης ως προς το μέγεθος ενός κινδύνου. Τέτοιου είδους γνωστικοί στρεσοπαράγοντες μπορεί να είναι πίεση για να πληρώσω τους λογαριασμούς μου μια συγκεκριμένη ημερομηνία, συγκρούσεις με τους συνάδελφους, ανεργία, τρέξιμο για να προλάβω το λεωφορείο, ασθένεια ή θάνατος κάποιου αγαπημένου προσώπου, χωρισμός ή διαζύγιο και χίλια δυο άλλα. Η εκτίμηση ενός στρεσοπαραγοντα είναι μια καθαρά υποκειμενική διαδικασία γι’ αυτό και κάποιοι άνθρωποι μπορεί να αντιδρούν με απάθεια σε καταστάσεις που για μας φαντάζουν απίστευτα απειλητικές και πιεστικές.

 

ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΕΝΕΡΓΗΤΙΚΗΣ ΑΚΡΟΑΣΗΣ ΧΡΟΝΙΩΣ ΑΣΘΕΝΩΝ

Η δεξιότητα της ενεργητικής ακρόασης / η τεχνική της αντανακλαστικής ακοής χαρακτηρίζεται από γνήσια κατανόηση και πραγματοποιείται όχι μόνο μέσω του αυτιού αλλά και μέσω της όρασης και όλων των αισθήσεων γενικά.

Χαρακτηριστικά – προϋποθέσεις

  1. Φιλική στάση του σώματος.
  2. Το σκύψιμο προς τον συνομιλητή μας δείχνει ενδιαφέρον ειδικά όταν αυτός θέλει να μας εμπιστευτεί κάτι σημαντικό ή μυστικό.
  3. Δεν τον διακόπτουμε.
  4. Βεβαιώνουμε ότι έχουμε κατανοήσει το περιεχόμενο των λόγων του.

 

Τεχνικές

  1. Paraphrasing: Κάνουμε ερωτήσεις επαναλαμβάνοντας το νόημα των λεγομένων του συνομιλητή μας με δικά μας λόγια ή και όπως αυτός τα διατύπωσε.
  2. Restating: Περιστασιακή ανασκόπηση-ανακεφαλαίωση των όσων έχουν ειπωθεί μέχρι εκείνη τη στιγμή η οποία βοηθά στην δημιουργία συνέχειας στη συζήτηση. Ο συνομιλητής μας πρέπει να μας κοιτάει στα μάτια – πρόσωπο όταν μας μιλάει έτσι ώστε να αποκωδικοποιεί και τα μη λεκτικά μηνύματα που εκπέμπουμε.
  3. Επιβεβαίωση της ακρόασης: Ο ακροατής ακούει με προσοχή τον συνομιλητή του και μέσα από νεύματα, εκφράσεις ή μορφασμούς του προσώπου του καθώς και σύντομες φράσεις δείχνοντάς του έτσι ότι τον παρακολουθεί.
  4. Καθρέφτισμα: Ο ακροατής επαναλαμβάνει φράσεις του ομιλητή ο οποίος ακούγοντάς τες ξανά είναι σε θέση να αξιολογήσει την ευστοχία του λόγου του και επομένως να επαληθεύσει ή διαψεύσει τα λεγόμενά του.
  5. Αντανάκλαση: Ο συνομιλητής ακούει προσεκτικά και παρατηρεί τον ομιλιτή του και στη συνέχεια διαμορφώνει την απάντησή του στο συναίσθημα που αυτός εκφράζει με λεκτικό και μη τρόπο. Η απάντηση αυτή μπορεί να εκφράζει με αμεσότητα τα συναισθήματα του ομιλητή.

 

ΤΟ ΜΟΝΤΕΛΟ ΤΗΣ KUBLER ROSS

Η Ελίζαμπεθ Κιούμπλερ-Ρος (Elisabeth Kübler-Ross) περιέγραψε πέντε φάσεις, από τις οποίες περνάει ο άνθρωπος για να αποδεχτεί τελικά τον θάνατο. Ένας ασθενής με μια θανατηφόρα ή μη ιάσιμη ασθένεια λέγεται ότι περνάει από αυτές τις φάσεις. Αυτό το μοντέλο πρωτοεμφανίσθηκε στο βιβλίο της Ελίζαμπεθ Κιούμπλερ-Ρος On Death and Dying» το 1969 και αυτές οι φάσεις γίνανε γνωστές ως «Τα πέντε στάδια του θανάτου«.

Απαρίθμηση των σταδίων

  • Άρνηση: «Αποκλείεται, δεν μπορεί να συμβαίνει σε εμένα!«
  • Θυμός: «Είναι άδικο, γιατί σε εμένα; Δεν έχω ζήσει τίποτα» ή «Είμαι πολύ μικρός/μικρή γιατί μου το κάνεις αυτό;» (Εδώ είτε αναφέρεται στον Θεό, στον εαυτό του είτε σε οποιονδήποτε θεωρεί υπεύθυνο για την κατάστασή του/της)
  • Διαπραγμάτευση: «Τουλάχιστον άσε με να δω τα παιδιά μου να μεγαλώνουν» ή «Θα είμαι καλύτερος, θα αλλάξω, απλώς άσε με να ζήσω λίγο παραπάνω.«
  • Κατάθλιψη: «Είμαι τόσο λυπημένος, γιατί να προσπαθήσω να κάνω οτιδήποτε;» ή «Δεν έχω ελπίδες, απλώς θα περιμένω να πεθάνω«
  • Αποδοχή: «Εντάξει όλα θα πάνε καλά«

Η Kübler-Ross εφάρμοσε αρχικά αυτά τα στάδια σε οποιαδήποτε μορφή καταστροφικής προσωπικής απώλειας (εργασία, εισόδημα, ελευθερία). Αυτό περιλαμβάνει επίσης το θάνατο ενός αγαπημένου προσώπου, το διαζύγιο, τον εθισμό στα ναρκωτικά, ή τη στειρότητας. Η Kübler-Ross επισήμανε επίσης, ότι αυτά τα βήματα δεν έρχονται απαραιτήτως στη σειρά που σημειώνεται ανωτέρω, ούτε βιώνονται όλα τα βήματα από όλους τους ασθενείς, αν και ένα πρόσωπο θα δοκιμάσει πάντα τουλάχιστον δύο.

Επιπλέον, η αλλαγή στις περιστάσεις δεν χρειάζεται πάντα να είναι αρνητική, απλώς αρκετά σημαντική ώστε να προκαλέσει μια αντίδραση θλίψης στην απώλεια (Scire, 2007). Η αποδοχή μιας καινούργιας θέσης στην εργασία, παραδείγματος χάριν, αναγκάζει κάποιον να χάσει τη ρουτίνα του, τις φιλίες εργασιακών χώρων, τη γνωστή διαδρομή προς την εργασία, ή ακόμα και τις συνήθεις επιλογές του μεσημεριανού γεύματός τους.

Επίσης, είναι ενδιαφέρον να σημειωθεί ότι αυτό το πρότυπο λειτουργεί σε άλλες περιστάσεις που δεν εμπίπτουν απαραιτήτως στην κατηγορία «θλίψης». Αυτό θα μπορούσε να περιλάβει τα γεγονότα όπως η απώλεια της ιδιωτικής ζωής, το να μην αποκτηθεί κάτι που σου άξιζε, ή όταν λαμβάνονται ντροπιαστικές φωτογραφίες.

Στο 1974, «το εγχειρίδιο της ψυχιατρικής» καθόρισε τη θλίψη ως «τη φυσιολογική αντίδραση στην απώλεια αγαπημένου από το θάνατο», και αντίδραση σε άλλα είδη απωλειών, που ονομάστηκε «παθολογικές καταθλιπτικές αντιδράσεις.» Αυτό έχει γίνει ο κυρίαρχος τρόπος για τους συμβούλους και τους επαγγελματίες να προσεγγίσουν τη θλίψη, την απώλεια, την τραγωδία και την τραυματική εμπειρία. Η Kubler-Ross είδε επίσης τα διάφορα στάδια ως εξίσου έγκυρους μηχανισμούς αντιμετώπισης, που επιτρέπουν σε ένα άτομο να εργαστεί μέσω της ασθένειας ή της απώλειας με την πάροδο του χρόνου.

ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ

Η Ποιότητα Ζωής (ΠΖ) είναι μία έννοια με ευρύ περιεχόμενο και περιλαμβάνει επιδημιολογικές, βιοϊατρικές, λειτουργικές, οικονομικές και πολιτισμικές προσεγγίσεις, καθώς και προσωπικές προτιμήσεις, αντιλήψεις και εμπειρίες. Ωστόσο σήμερα, η Σχετιζόμενη με την Υγεία ΠΖ (ΣΥΠΖ) προσδιορίζεται μέσα από προσπάθειες ερευνητών να δημιουργήσουν συστήματα εκτίμησης και μετρικά εργαλεία της σωματικής, ψυχικής και κοινωνικής ευεξίας, των παραμέτρων δηλαδή που συνιστούν την υγεία. Η συζήτηση για τον ορισμό και τους συντελεστές της ΠΖ συνεχίζεται και σήμερα, όπως και η διαφορά απόψεων μεταξύ των επιστημόνων και των απλών ανθρώπων.

Σήμερα, ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας (ΠΟΥ) προσδιορίζει την ΠΖ ως την αντίληψη του ατόμου για τη θέση του στη ζωή, μέσα στα πλαίσια του πολιτισμικού – αξιακού συστήματος όπου ζει και σε συνάρτηση με τους στόχους, τις προσδοκίες, τα πρότυπα και τις ανησυχίες του. ΠΖ δηλαδή, είναι το προϊόν των φυσικών χαρισμάτων του ατόμου σε συνδυασμό με την επίδραση της οικογένειας και της κοινωνίας, ή αλλιώς, η προσωπική δήλωση των θετικών και αρνητικών χαρακτηριστικών τα οποία προσδιορίζουν τη ζωή ενός ατόμου. Επομένως, η ΠΖ εκτός από ευρεία έννοια, είναι και υποκειμενική και ευμετάβλητη, με πολλαπλές διαστάσεις και χαρακτηριστικά, που καθιστούν μάλλον αδύνατη την ακριβή ποσοτικοποίηση και μέτρησή της.

 Παράγοντες που επηρεάζουν την Ποιότητα Ζωής

Η ΠΖ διαμορφώνεται από τη φυσική υπόσταση και τη σωματική υγεία των ατόμων, την ψυχική τους κατάσταση, το περιβάλλον μέσα στο οποίο ζουν, καθώς και από τις σχέσεις που αναπτύσσουν. Η υγεία αναγνωρίζεται, σύμφωνα με νεότερες θεωρίες, ως ένας μόνο από τους παράγοντες που προσδιορίζουν την ΠΖ. Μια πληθώρα από άλλους, επιμέρους παράγοντες μπορούν να προσδώσουν ποιοτικά χαρακτηριστικά στη ζωή των ατόμων:

  • Κλίμα και γεωφυσικές συνθήκες τόπου διαμονής.
  • Επίπεδο διαταραχής οικολογικής ισορροπίας.
  • Οικιστικό περιβάλλον.
  • Διατροφικές συνήθειες, τρόπος ζωής και έξεις.
  • Γενικότερη κατανάλωση αγαθών και υπηρεσιών.
  • Σωματικές αναπηρίες ή χρόνια νοσήματα.
  • Προσαρμοστικότητα σε νέες συνθήκες.
  • Πολιτιστικό μόρφωμα.
  • Θρησκευτικές πεποιθήσεις και δοξασίες.
  • Εκπαίδευση και επιμόρφωση.
  • Επίπεδο κοινωνικο-οικονομικής και ανθρώπινης ανάπτυξης.
  • Άγχος για την ασθένεια ή το θάνατο.
  • Βαθμός εμπιστοσύνης στις κοινωνικές σχέσεις.
  • Χαρακτηριστικά κοινωνικών σχέσεων.
  • Επάγγελμα και περιβάλλον εργασίας- stress.
  • Βαθμός επαγγελματικής εξουθένωσης.
  • Παραγωγικές διαδικασίες – αποκλεισμός εργασίας.
  • Εισόδημα και τρόπος διανομής – διαχείρισης.
  • Ποιότητα διαθέσιμης ιατροφαρμακευτικής και νοσοκομειακής περίθαλψης.

 

ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ

Η χρόνια ασθένεια αποτελεί ένα είδος προειδοποίησης πως κάτι δεν πάει καλά στη ζωή του ατόμου. Ο ασθενής θα πρέπει να συνειδητοποιήσει ότι η ασθένεια δεν είναι ένας εξωτερικός εχθρός και να κατανοήσει πως σχετίζεται με τον τρόπο ζωής του. Αυτή η ενασχόληση με τον εαυτό του και τον τρόπο ζωής οδηγεί σταδιακά το άτομο: σε μια πιο ολοκληρωμένη αυτογνωσία και, επομένως, σε έναν νέο τρόπο αντίληψης του εαυτού του και της αλληλεπίδρασης με το περιβάλλον, καθώς και στην υιοθέτηση αλλαγών στη συμπεριφορά.

Ο επαγγελματίας υγείας (κοινωνικός λειτουργός, νοσηλευτής κ.α.) που βοηθά τόσο τον χρόνιος πάσχοντα όσο και την οικογένεια του να επανακτήσει και να δυναμώσει την ελπίδα μέσα τους, να αποδεχτούν τη νόσο και να προσαρμοστούν στη νέα κατάσταση.

πηγή http://www.frodizo.gr/

Share this post

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *